00:00:00

Մի կողմից՝ հայկական սփյուռքի ճնշումը, մյուս կողմից՝ ֆինանսատնտեսական առումով գրավիչ Ադրբեջանը. Ստանիսլավ Տարասովը վերլուծել է Անդրկովկասում Ֆրանսիայի քաղաքականությունն ու հավականությունները

14:22, 29 հունվար 2021 Աշխարհ

Ռուսական Regnum հրատարակությունը հրապարակել  է հայտնի վերլուծաբան Ստանիսլավ Տարասովի հոդվածը, որում քաղաքագետը վերլուծել է Ֆրանսիայի քաղաքականությունն  Անդրկովկասում: Հոդվածում մասնավորապես ասվում է, որ ֆրանսիական կողմի նախաձեռնությամբ հեռախոսազրույց է տեղի ունեցել ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի ֆրանսիացի համանախագահ Շտեֆան Վիսկոնտիի և Ադրբեջանի արտաքին գործերի նախարար Ջեյհուն Բայրամովի միջև: Ենթադրաբար, խոսվել է ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի աշխատանքը վերսկսելու հնարավորության մասին, սակայն կողմերը մանրամասներ չեն հայտնում: Ադրբեջանի արտգործնախարարության մամուլի ծառայությունն իրավիճակը նկարագրել է ընդհանուր բառերով. Բաքուն և Փարիզը «մտքեր են փոխանակել տարածաշրջանում տիրող իրավիճակի վերաբերյալ, այդ թվում ՝ 2020 թվականի նոյեմբերի 10-ի և 2021 թվականի հունվարի 11-ի եռակողմ հայտարարությունների իրականացման հետ կապված հարցերի շուրջ», և նաև «քննարկել են փոխադարձ հետաքրքրություն ներկայացնող հարցեր»: Հունվարի 27-ին Բաքու էր այցելել Ֆրանսիայի ԱԳՆ պետքարտուղար Ժան Բատիստ Լեմուանը: Նա բանակցություններ է վարել իր ադրբեջանցի գործընկեր Բայրամովի հետ, նրան ընդունել է հանրապետության նախագահ Իլհամ Ալիևը: Այս հարցի վերաբերյալ պաշտոնական մեկնաբանությունները նույնպես սուղ էին: Թեմայի առումով բանակցությունների ժամանակ անդրադարձ է կատարվել Վիսկոնտիի քննարկած նույն հարցերին, այդ թվում՝ «Ղարաբաղյան պատերազմի ավարտից հետո երկկողմ համագործակցության նոր հնարավորությունները»: Դրանից մի փոքր ավելի վաղ, Փարիզի նախաձեռնությամբ, արդեն նախանշված օրակարգում տեղի էունեցել հեռախոսազրույց Ֆրանսիայի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարար Ժան Իվ Լե Դրիանի և Բայրամովի միջև: Բացի այդ, Ադրբեջանում Ֆրանսիայի դեսպան Զաքարի Գրոսը հանդես է եկել «ադրբեջանա-ֆրանսիական հարաբերություններում առաջացած վերջին լարվածությունը հաղթահարելու» կոչով: Այսպիսի «ֆրանսիական հստակ դիվանագիտություն» Անդրկովկասի պետություններից մեկի նկատմամբ երկար տարիներ չէր նկատվում: Ժամանակին Փարիզը  տարածաշրջանում իր հենքն ու «ժողովրդավարական կետը» համարում էր Վրաստանը, որտեղ Ֆրանսիայի ԱԳՆ նախկին աշխատակից Սալոմե Զուրաբիշվիլին դարձել էր երկրի նախագահ, իսկ «Վրացական երազանքի» առաջնորդ Բիձինա Իվանիշվիլին սերտորեն կապված է Ֆրանսիայի հետ: Փարիզում կարծում էին, որ տարածաշրջանում կենտրոնական տեղ զբաղեցնող Թբիլիսին, եթե հաշվի առնենք, առաջին հերթին, տարանցման հնարավորությունները, կարող է առանձնահատուկ դեր ունենալ ամբողջ տարածաշրջանի ժողովրդավարացման ծրագրի իրականացման գործում: Սակայն վերջերս, վրացական ընդդիմության ջանքերի շնորհիվ, այս երկրի «ժողովրդավարական դիմագիծը» նկատելիորեն խաթարվել է: Հայաստանում Նիկոլ Փաշինյանի իշխանության գալուց հետո Փարիզը, հիմնականում կես միլիոն հայկական սփյուռքի ճնշման պատճառով, «տարածաշրջանային ժողովրդավարության» կենտրոնը տեղափոխել էր Երևան: Ղարաբաղյան պատերազմի ժամանակ Ֆրանսիան Հայաստանի կողմից էր, հանդես էր գալիս թուրք-ադրբեջանական դաշինքի գործողությունների  և անգամ Ռուսաստանի՝ ղարաբաղյան ուղղությամբ տարվող քաղաքականության կտրուկ դատապարտմամբ: Ֆրանսիական լրատվամիջոցները պնդում էին, որ «երեք ավտորիտար առաջնորդները ՝ Ռուսաստանը, Թուրքիան և Ադրբեջանը, իրենց հայեցողությամբ բաժանում են ազդեցությունը Կովկասում՝  ճնշելով ժողովրդավար Հայաստանին»: Միևնույն ժամանակ, ֆրանսիացի փորձագետները կարծում են, որ եթե Ղարաբաղյան պատերազմի ընթացքում Փարիզը սպառնար Ադրբեջանին, որ եթե ռազմական գործողությունները շարունակվեն, ապա նա կհամաձայնի ճանաչել Լեռնային Ղարաբաղի անկախությունը, ապա պատերազմի արդյունքը կարող էր այլ լինել: Բայց դա տեղի չունեցավ: Ճիշտ է, պատերազմից հետո Ֆրանսիայի սենատը բանաձևեր էր ընդունել՝ սատարելու համար Ղարաբաղի ճանաչմանը, բայց դա ազդեցություն էր, որը համեմատելի է «մեռածի համար դեղամիջոցի» հետ: Չնայած Ֆրանսիայի ԱԳՆ-ն չի աջակցել իշխանության օրենսդիր ճյուղի ներկայացուցիչների նախաձեռնությանը, Ադրբեջանի մոտ բացասական քաղաքական վերաբերմունքը Ֆրանսիայի նկատմամբ մնացել է: Այնուամենայնիվ, Ֆրանսիան բացահայտ դիվանագիտական հարձակում է սկսել Բաքվի դեմ: Ինտրիգն այն է, որ դեռ դժվար է պարզել, թե ինչ է հայտնվում առաջին պլանում Փարիզի համար. Ադրբեջանի հետ առևտրատնտեսական համագործակցության ակտիվացումը պատերազմից հետո կապի միջանցքների ապաշրջափակման հետ կապված, թե՞ Ղարաբաղյան խնդրի քննարկումը: Առաջինն իրական քաղաքականություն դառնալու շանսեր ունի, մինչդեռ երկրորդը, Ղարաբաղյան ուղղությամբ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի ձախողման պատճառով, դեռևս ընկալվում է որպես խորհրդանշական գործողության ակտ: Փարիզը հասկացել է, որ Հայաստանի տարածքով Ադրբեջանից Թուրքիա տարանցիկ միջանցքի հայտնվելը փոխանցում է տարածաշրջանի հիմնական տարանցիկ հանգույցը Վրաստանից դեպի Ադրբեջան, եթե նկատի ունենք չինական «Մեկ գոտի, մեկ ուղի» նախագիծը: Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մակրոնը ստեղծել կամ ստեղծում է իր շուրջ Բաքվի հետ ինտենսիվ համագործակցության կողմնակիցների միջուկ, ինչը, նրա կարծիքով, մեծ նշանակություն ունի տարածաշրջանային նախագծերում գործարար շրջանակների մասնակցության բարձրացման համար: Նախ, դա կարող է արագացնել ինտեգրման գործընթացը: Երկրորդ՝ ամրապնդել իր քաղաքական ազդեցությունը, որը կընդլայնի Ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման հնարավորությունները: Այսպիսով, Ֆրանսիան, մի կողմ թողնելով իր ժողովրդավարական հիմնավորումները, սկսել է ակտիվացնել համագործակցությունը Ադրբեջանի հետ՝ ընդգրկելով հարաբերությունների լայն շրջանակ և կատարելով իր ներդրումները: Այս ուղղությամբ հնարավոր են բեկումնային լուծումներ, քանի որ նախկինում Եվրոպան Անդրկովկասը չէր համարում որպես ասիական կամ մերձավորարևելյան  գործընկերության մաս: Իրավիճակը փոխվում է, և Ֆրանսիան ունի իր «անդրկովկասյան հավակնությունները»: Ավելին, բացի Ադրբեջանից, նա սկսել է ձգտել հնարավորինս արագ կարգավորել իր հարաբերությունները Թուրքիայի հետ: Միևնույն ժամանակ, Փարիզը համագործակցում է Ռուսաստանի հետ, ինչը ենթադրում է հաշվի առնել Անդրկովկասում Ռուսաստանի շահերը: Ինչ-որ իմաստով տարածաշրջանում սկսվում է քաղաքական խաղ, ձևավորվում է «նոր ուժ», որի հիմքը կարող են լինել Ռուսաստանը, Թուրքիան, Ֆրանսիան, Ադրբեջանը, Հայաստանը և նույնիսկ Իրանը: Բարիկադների մյուս կողմում են ԱՄՆ-ը և նրա գործընկերներ Ռումինիան և Բուլղարիան՝ Ուկրաինայի և Վրաստանի հնարավոր մասնակցությամբ: Եթե խոսենք Ղարաբաղյան հարցի կարգավորման հեռանկարների մասին ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի մեխանիզմի միջոցով, ապա փոխված ստատուս-քվոյի պատճառով դժվար կլինի վերադառնալ նախորդ բանակցային օրակարգին: Չնայած Ֆրանսիան, որը մասնակցել է Ղարաբաղյան պատերազմը դադարեցնելու մասին 2020 թվականի նոյեմբերի 10-ին հայտարարության նախապատրաստման շուրջ խորհրդակցություններին, պաշտոնապես չի առաջադրում նոր փաստարկներ, բացի համանախագահների խմբի աշխատանքը վերսկսելու անհրաժեշտությունից:  Նա նաև չի ձգտելու «զրոյացնել» խաղաղության հայտարարությունը, և դրա համար, գոնե արտաքինից, այս փուլում, ֆորմալ առումով, ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի շրջանակներում, Ֆրանսիան կբարձրացնի Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակի հարցը, ինչը նրան հնարավորություն կտա չմտնել հակասությունների գոտի  Եվրախորհրդարանի որոշումների հետ, որը հունվարի 20-ին բանաձև է ընդունել, համաձայն որի՝ «Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության տևական լուծում դեռ չի գտնվել»: Այսպիսով, Փարիզը Անդրկովկասում փորձում է նստել երկու աթոռի վրա: Մի կողմից, բավականին ուժեղ ճնշում կա Ֆրանսիայում գտնվող հայկական սփյուռքի կողմից, որի արդյունքում Ֆրանսիայի կառավարությունը Ղարաբաղի հարցով որոշում էր կայացրել: Մյուս կողմից՝ Փարիզը չի ցանկանում կորցնել գրավիչ, այդ թվում ՝ ֆինանսական առումով, գործընկերոջ, ինչպիսին է Ադրբեջանը: Կսպասի, թե ինչ կլինի հետո:

Լրահոս

Արխիվ

March 2017
Երկ ԵրքՉոր Հնգ Ուրբ Շաբ Կիր