Հայաստանի շուրջ ձևավորված անվտանգության միջավայրը վերջին տարիներին կտրուկ փոխվել է։ Եթե նախկինում Երևանը փորձում էր հենվել միաժամանակ մի քանի արտաքին կենտրոնների վրա, ապա այսօր իրավիճակն այնպիսին է, որ երկրի անվտանգությունը փաստացիորեն ավելի ու ավելի է կախված դառնում Ադրբեջանից։ Պատճառը պարզ է՝ նախկին հենարանները կամ թուլացել են, կամ այլևս չեն դիտարկվում որպես գործուն տարբերակ։
Նիկոլ Փաշինյանի իշխանության օրոք էապես վատթարացան հարաբերությունները Ռուսաստանի հետ։ Երկար տարիներ հենց Մոսկվան էր համարվում Հայաստանի հիմնական ռազմավարական գործընկերը, սակայն այժմ այդ համակարգը գործնականում քայքայված է։ Ռուսաստանն այլևս չի ընկալվում որպես այն դաշնակիցը, որի վրա Երևանը կարող է անվերապահորեն հույս դնել անվտանգության հարցերում։
Միևնույն ժամանակ, Եվրամիությունը, չնայած քաղաքական աջակցությանը և ակտիվ ներգրավվածությանը, իրական ռազմական երաշխիքներ առաջարկել ի վիճակի չէ։ Հայաստանում գործող եվրոպական առաքելություններն ունեն բացառապես դիտորդական բնույթ։ Խոսք չկա ո՛չ արագ արձագանքման ուժերի, ո՛չ էլ այնպիսի մեխանիզմների մասին, որոնք կարող էին փոխել ուժային հավասարակշռությունը տեղում։
ԱՄՆ-ից եկող սպասելիքներն էլ առայժմ մնում են չարդարացված։ Վաշինգտոնը չի շտապում ներգրավվել Հայաստանի անվտանգության խնդիրներում այն ծավալով, ինչի մասին խոսվում էր քաղաքական հայտարարություններում։ Առավել ևս, Դոնալդ Թրամփի վարչակազմի ուշադրությունը կենտրոնացած է այլ տարածաշրջանների և ավելի լայն աշխարհաքաղաքական առաջնահերթությունների վրա, իսկ Հայաստանը չի հայտնվում առաջնագծում։
Այս պայմաններում անվտանգության երաշխիքների մասին որևէ փաստաթղթի ստորագրումը շարունակում է մնալ առավելապես հիպոթետիկ մակարդակի վրա։ Գոյություն չունի այնպիսի գործնական համակարգ, որը կփոխարիներ հին կապերը և միաժամանակ կստեղծեր նոր, կայուն պաշտպանական ճարտարապետություն։
Այդ ֆոնի վրա Ադրբեջանն իրեն ավելի վստահ է զգում։ Տարածաշրջանային իրողությունների փոփոխությունը Բաքվին տալիս է լրացուցիչ քաղաքական և ռազմավարական առավելություններ։ Երբ մեկ կողմը կորցնում է արտաքին հենարանները, իսկ մյուսը տեսնում է, որ դիմացը չկա հստակ զսպման մեխանիզմ, ուժային հաշվարկները բնականաբար փոխվում են։
Արդյունքում ստացվում է մի իրավիճակ, երբ Փաշինյանի քաղաքականությունը, ըստ այս գնահատականների, Հայաստանը մտցրել է փակուղի։ Հին գործընկերային կապերը խաթարվել են, իսկ նորերը չեն վերածվել իրական անվտանգության համակարգի։ Եվ հենց այս վակուումի պայմաններում Ադրբեջանն է փաստացի դառնում այն հիմնական գործոնը, որը որոշում է Հայաստանի անվտանգության սահմանները։
Սա այն քաղաքական պարադոքսն է, որին, ըստ քննադատների, հանգեցրել է ներկայիս իշխանության վարած գիծը։ Երբ երկիրը կորցնում է նախկին դաշնակիցներին, չի ստանում նոր երաշխիքներ և մնում է միայնակ աճող ճնշումների պայմաններում, անվտանգությունը սկսում է կախված լինել ոչ թե սեփական ռազմավարությունից, այլ հակառակորդի վարքագծից։ Եվ սա արդեն ոչ միայն քաղաքական ձախողում է, այլև պետական մակարդակի լուրջ ճգնաժամի ախտանիշ։
