Վոլոդյա Գասպարյանը ֆեյսբուքի իր էջում գրել է․
1992 թվականի ապրիլի 10-ին Արցախի Մարտակերտի շրջանի Մարաղա գյուղում իրականացվեց հայ խաղաղ բնակչության դեմ համակարգված և առանձնակի դաժանությամբ կոտորած։
Թվերը փաստում են հանցագործության մասշտաբը․ սպանվեց առնվազն 50 և ավել խաղաղ բնակիչ, զոհերի թիվը հասնում է մինչև 90-ի, 37 մարդ վիրավորվեց, մոտ 50 մարդ գերեվարվեց, այդ թվում՝ 9 երեխա։
Գյուղը թալանվեց, ավերվեց, իսկ մնացած բնակչությունը տեղահանվեց։ Տեղի ունեցածը արձանագրվել է նաև միջազգային մակարդակում, այդ թվում՝ բրիտանացի բարոնուհի Քերոլայն Քոքսի կողմից, որը փաստել է իրականացված վայրագությունները։
Սակայն այս հանցագործությունը մնաց առանց համարժեք միջազգային դատապարտման և առանց իրավական հետևանքների։ Սա դարձավ անպատժելիության վտանգավոր նախադեպ։
2022․ պետական մակարդակով մերժված հիշողություն
Տասնամյակներ անց նույն անպատժելիության տրամաբանությունը դրսևորվեց արդեն Հայաստանի ներսում։
2022 թվականի մարտի 1-ին Հայաստանի Ազգային ժողովում ընդդիմության կողմից ներկայացվեց օրենքի նախագիծ՝
Մարաղայի ջարդերը ճանաչելու և «հիշատակի օր» սահմանելու վերաբերյալ։
Նախագիծը մերժվեց իշխող Քաղաքացիական պայմանագիր կուսակցության կողմից։
Այս որոշումը քաղաքական ակտ էր, ոչ թե պարզապես օրենսդրական ընթացակարգ։
Այն նշանակում էր՝ հրաժարում պատմական արդարությունից, հրաժարում սեփական զոհերի հիշատակից, և պետական մակարդակով լռության հաստատում։
2023․ նույն քաղաքականության անխուսափելի հետևանքը
2023 թվականին տեղի ունեցավ Լեռնային Ղարաբաղի հայերի էթնիկ զտում և բռնի տեղահանում:
150000 հայ բռնի տեղահանվեց Արցախից, ամբողջ տարածաշրջանը փաստացի հայաթափվեց, տեղի ունեցավ պատմական ներկայության վերացում։ Սա արդեն ոչ թե առանձին դեպք էր, այլ հետևանք՝ տարիներով կուտակված անպատժելիության և սխալ քաղաքական հաշվարկների։
«Խաղաղություն»՝ որպես քաղաքական քողարկում
Այս ֆոնին առաջ քաշված «խաղաղության» կարգախոսը դառնում է ոչ թե լուծում, այլ վտանգավոր քաղաքական գործիք։
Խաղաղությունը, որը չի հիմնվում ուժի, անվտանգության և պատասխանատվության վրա, իրականում ոչ թե խաղաղություն է, այլ միակողմանի զիջումների քաղաքականություն։
Մարաղան ապացուցեց՝ երբ չկա պատժելիություն, լինում են նոր հանցագործություններ։
2023 թվականը ապացուցեց՝ երբ չկա անվտանգություն, «խաղաղությունը» չի կանխում աղետը։
Երբ «խաղաղության օրակարգի» պայմաններում հնարավոր է դառնում մոտ 150000 մարդու էթնիկ զտում, ապա այդ քաղաքականությունը չի կարող ներկայացվել որպես հաջողություն կամ լուծում։
Եզրակացություն․ պատասխանատվության հարց
Մարաղան հանցագործություն էր։
Դրա չդատապարտումը՝ քաղաքական ձախողում։
2022 թվականի մերժումը՝ գիտակցված որոշում։
2023 թվականի իրադարձությունները՝ այդ ամենի հետևանք։
Պետությունը, որը չի պաշտպանում իր պատմական հիշողությունը, ի վիճակի չէ պաշտպանել նաև իր քաղաքացիներին։
«Խաղաղություն» կարգախոսը, երբ այն կտրված է իրականությունից, վերածվում է ոչ թե հույսի, այլ սպառնալիքի։
Եվ սա արդեն ոչ թե պատմության, այլ քաղաքական պատասխանատվության հարց է։
