Իսպանիայի խորհրդարանի պատգամավոր Ջոն Ինյարիտուի կարծիքով՝ Հայաստանի Հանրապետության ու Եվրամիության հարաբերությունների խորացումը շարունակական և բնական գործընթաց է, սակայն զգուշավոր քաղաքական հաշվարկներ է պահանջում։
Պատգամավորը համոզմունք է հայտնել, որ եթե Հայաստանը ապագայում դիմի Եվրամիության անդամակցության համար և կատարի անհրաժեշտ պայմանները, Բրյուսելը պետք է ըստ էության գնահատի այդ դիմումը։
«Արմենպրես»-ի թղթակցին տված հարցազրույցում քաղաքական գործիչն անդրադարձել է Հայաստան-Եվրամիություն օրակարգին վերաբերող մի շարք հացերի՝ միաժամանակ ընդգծելով, որ Երևանը պետք է հաշվի առնի տարածաշրջանային ուժերի հավասարակշռությունը, քանի որ Եվրոպային մերձենալը կարող է նոր հնարավորություններ ստեղծել, բայց նաև լարվածություն առաջացնել մասնավորապես Ռուսաստանի հետ հարաբերություններում։
-Պարոն Ինյարիտու, ըստ Ձեզ՝ վերջին շրջանում ինչո՞վ է պայմանավորված Հայաստանի ու Եվրամիության միջև հարաբերությունների աննախադեպ ակտիվացումը, ինչպե՞ս կգնահատեք այդ հարաբերությունների ներկա մակարդակը։
-Հաշվի առնելով եվրոպական կառույցների կողմից ընդունված բանաձևերը, ինչպես նաև Հայաստանի խորհրդարանի կողմից ձեռնարկված նախաձեռնությունները, բնական է, որ Հայաստանի և Եվրոպական միության միջև հարաբերությունները շարունակում են խորանալ։
Մենք պետք է նաև հիշենք Հայաստանի երկարատև պատմական և մշակութային կապերը Եվրոպայի հետ, ինչպես նաև հայկական սփյուռքի կարևոր դերը Եվրամիության անդամ շատ պետություններում։ Այս համայնքները հաճախ կամուրջ են հանդիսացել Հայաստանի և Եվրոպայի միջև։ Վերջնարդյունքում, այս հարաբերությունների ապագան պետք է որոշի հայ ժողովուրդը։ Եթե վերջինս որոշի ավելի մոտենալ Եվրամիությանն, այդ ընտրությունը պետք է հարգվի։ Եթե ապագայում Հայաստանը պաշտոնապես դիմի անդամակցության համար և կատարի անհրաժեշտ պայմաններն, ապա Եվրամիությունը պետք է գնահատի այդ դիմումը ըստ էության, ինչպես ցանկացած այլ թեկնածու երկրի։
-Եվրոպական հանձնաժողովի նախագահը հուլիսի 2-ին այցելեց Հայաստան և Ադրբեջան: Որքանո՞վ է Ուրսուլա ֆոն դեր Լայենի այցը խորհրդանշական և որքանո՞վ ունի գործնական նշանակություն, ի՞նչ կարող է այն տալ երկկողմ հարաբերություններին:
-Կարծում եմ՝ այդ այցն, առաջին հերթին, նպատակ ուներ վերահաստատել Եվրոպական հանձնաժողովի հանձնառությունը Հարավային Կովկասում կայունության, երկխոսության և երկարատև խաղաղության նկատմամբ։ Այցի նշանակությունը և՛ խորհրդանշական էր, և՛ գործնական։ Այն հստակ ուղերձ հղեց, որ Եվրոպական միությունը մտադիր է ակտիվորեն ներգրավված մնալ տարածաշրջանում՝ միաժամանակ ստեղծելով հնարավորություն՝ խորացնելու քաղաքական երկխոսությունը, խրախուսելու տարածաշրջանային համագործակցությունը և ուսումնասիրելու Հայաստանի հետ տնտեսական, ինստիտուցիոնալ և դիվանագիտական համագործակցության նոր ոլորտներ։
Մենք նմանատիպ ուղերձներ ենք լսել նաև այլ եվրոպացի առաջնորդներից։
Կա նաև եվրոպական լայն կոնսենսուս, որ Հայաստանի ու Ադրբեջանի միջև երկարատև խաղաղության պայմանագիրը կարևոր է Հարավային Կովկասի կայունության և բարգավաճման համար։
–Ձեր կարծիքով, ինչպե՞ս կարող է Հայաստանի եվրոպական ուղղության ակտիվացումը փոխել ուժերի հավասարակշռությունը Հարավային Կովկասում։
-Հայաստանի կողմից ավելի ուժեղ եվրոպական կողմնորոշումը կարող է նպաստել Հարավային Կովկասում քաղաքական և տնտեսական ազդեցության աստիճանական դիվերսիֆիկացմանը: Ավանդաբար, տարածաշրջանը մեծապես ձևավորվել է Ռուսաստանի կողմից, Թուրքիան և Իրանը նույնպես կարևոր դեր են խաղացել: Ավելի մեծ եվրոպական ներգրավվածությունը կբերի լրացուցիչ գործընկեր, որը կարող է աջակցել ինստիտուցիոնալ բարեփոխումներին, տնտեսական զարգացմանը, տարածաշրջանային կապակցվածությանը և դիվանագիտական երկխոսությանը։ Այնուամենայնիվ, այս գործընթացը պետք է կառավարվի մեծ զգուշությամբ:
Հայաստանի և ԵՄ-ի միջև ավելի սերտ հարաբերությունները կարող են Երևանի համար ապահովել ավելի մեծ ռազմավարական ինքնավարություն, բայց դա կարող է նաև լարվածություն առաջացնել այլ տարածաշրջանային ուժերի՝ մասնավորապես Ռուսաստանի հետ: Մենք չպետք է մոռանանք Ուկրաինայից քաղված դասերի մասին: Հետևաբար, տարածաշրջանային հավասարակշռության վրա վերջնական ազդեցությունը կախված կլինի նրանից, թե արդյոք Հայաստանի եվրոպական մերձեցումը կընկալվի որպես համագործակցային գործընթաց, որը նպաստում է տարածաշրջանային կայունությանը, այլ ոչ թե որպես ավելի լայն աշխարհաքաղաքական դիմակայության մաս:
-Հնարավոր համարո՞ւմ եք, որ Հայաստանը հաջողությամբ պահպանի իր բալանսավորված արտաքին քաղաքականությունը՝ միաժամանակ խորացնելով հարաբերությունները ԵՄ-ի հետ և պահպանելով համագործակցությունը Ռուսաստանի Դաշնության հետ։
-Անկեղծ ասած, կարծում եմ, որ սա չափազանց դժվար կլինի։ Ռուսաստանն ավանդաբար Հարավային Կովկասը համարել է իր ազդեցության գոտու մի մասը, և այնպիսի երկրների, օրինակ՝ Վրաստանի, Արևմուտքին մոտենալու նախկին փորձերը լուրջ հետևանքներ են ունեցել։
Ուկրաինայի պատերազմն այս աշխարհաքաղաքական լարվածությունն ավելի ակնհայտ է դարձրել։ Կարո՞ղ է արդյոք Հայաստանը նմանատիպ ճնշման ենթարկվել։ Մենք չենք կարող անտեսել Ուկրաինայից քաղված դասերը, ինչպես նաև մոռանալ, որ Հայաստանն արդեն շատ բարձր գին է վճարել Արցախում։ Եվրամիությունը ՆԱՏՕ չէ, և Բրյուսելի հետ ավելի սերտ հարաբերությունները չպետք է ավտոմատ կերպով մեկնաբանվեն որպես ռազմական կամ անվտանգության վերադասավորում։
Այնուամենայնիվ, մենք պետք է նաև հիշենք, որ Թուրքիան ՆԱՏՕ-ի հիմնական անդամ է և տարածաշրջանային խոշոր դերակատար, ինչը անխուսափելիորեն բարդացնում է Հայաստանի ռազմավարական ընտրությունները։
Այնուամենայնիվ, ես վախենում եմ, որ Վլադիմիր Պուտինի Ռուսաստանը դրականորեն չի նայի Հայաստանի վճռական տեղաշարժին դեպի Եվրոպա։ Հայաստանը չի կարող փոխել իր աշխարհագրական դիրքը և պետք է հաշվի առնի տարածաշրջանային ուժերի հավասարակշռությունը։ Միևնույն ժամանակ, այն ինքնիշխան պետություն է և պետք է ազատ լինի՝ որոշելու իր ապագան։ Այս երկու սկզբունքները հակասական չեն, բայց հայ քաղաքական գործիչները պետք է մեծ զգուշությամբ գնահատեն բոլոր համապատասխան քաղաքական, տնտեսական և անվտանգության նկատառումները։
-Որքանո՞վ կարող են ԵՄ-ի կողմից հայտարարված տնտեսական աջակցության փաթեթներն ու առևտրային արտոնությունները փոխել Հայաստանի տնտեսական հնարավորությունները։
-Ես կարծում եմ, որ այս միջոցառումները կարող են զգալի տնտեսական խթան ապահովել և արժեքավոր հնարավորություններ ստեղծել ինչպես Հայաստանի, այնպես էլ Եվրամիության համար։ Դրանք կարող են նպաստել ներդրումներին, բարելավել եվրոպական շուկաների հասանելիությունը, աջակցել ենթակառուցվածքներին և ինստիտուցիոնալ արդիականացմանը, ինչպես նաև խրախուսել Հայաստանի տնտեսության նոր ոլորտների զարգացումը։
Ավելի լայն առումով, նման նախաձեռնությունները կարող են օգնել կառուցել երկարատև գործընկերություններ և հիմք դնել ապագա համատեղ նախագծերի համար։ Առավելությունները պարտադիր չէ, որ սահմանափակվեն միայն Հայաստանով, դրանք կարող են նաև նպաստել Հարավային Կովկասում ավելի բարգավաճմանը, կապին և կայունությանը՝ միաժամանակ ամրապնդելով ԵՄ տնտեսական և քաղաքական ներկայությունը տարածաշրջանում։
Այս ամենի հետ մեկտեղ, մենք չպետք է անտեսենք այն փաստը, որ Ռուսաստանը մնում է Հայաստանի հիմնական տնտեսական գործընկերը, և որ Հայաստանը Եվրասիական տնտեսական միության անդամ է։ Սրանք կառուցվածքային իրողություններ են, որոնք չեն կարող անտեսվել, և Եվրամիության հետ ցանկացած հետագա մերձեցման դեպքում պետք է հաշվի առնել դրանք։
