Խարդախներն ավելի ու ավելի հաճախ են օգտագործում դեռահասների Telegram հաշիվները՝ սպամ, ֆիշինգային հղումներ տարածելու և գումար խնդրելու համար: ՏՏ փորձագետ, T.Hunter-ի հետաքննությունների դեպարտամենտի տնօրեն Իգոր Բեդերովը «Գազետա.ռու»-ին պատմել է, թե ինչ նշաններով ծնողները կարող են ժամանակին նկատել, որ երեխայի հաշիվը կոտրված է:
Հաշիվը կոտրելու հիմնական նշանները
- Բողոքներ երեխայի կոնտակտներից. Եթե ընկերները կամ դասընկերները սկսում են երեխայի անունից ստանալ ագրեսիվ սպամ, կասկածելի հղումներ կամ գումար պարտքով տալու խնդրանքներ, սա առաջին լուրջ ազդանշանն է:
- Տեխնիկական խնդիրներ մուտք գործելիս. Երեխան դժգոհում է, որ հավելվածն իրեն «դուրս է գցում» հաշվից, գաղտնաբառը հանկարծակի չի համապատասխանում, կամ գալիս են SMS հաստատման կոդեր, որոնք ինքը չի հարցրել:
- Ակտիվություն ոչ աշխատանքային ժամերին. Հաշիվը օնլայն է լինում գիշերը, դպրոցական դասերի ժամանակ կամ երբ երեխան հաստատ չի օգտվում հեռախոսից:
- Անհայտ սեսիաներ. Telegram-ի կարգավորումներում («Սարքեր» բաժնում) հայտնվում են մուտքեր անծանոթ սարքերից (օրինակ՝ iPhone, թեև երեխան Android ունի) կամ այլ քաղաքներից:
- Պրոֆիլի վերջին փոփոխություններ. Հանկարծակի փոխվել է լուսանկարը, անունը կամ կարգավիճակը, հատկապես եթե դա տեղի է ունեցել ընդամենը մի քանի ժամ կամ օր առաջ:
- Խնդիրներ կոնտակտների հետ. Եթե դուք երեխայի համարն ավելացրել եք հեռախոսագրքում, բայց Telegram-ը ցույց է տալիս, որ նա «ձեր կոնտակտների ցանկում չէ», սա կարող է լինել հաշվի փոխարինման (կեղծ կրկնօրինակի) նշան:
Ինչպես պաշտպանել երեխայի հաշիվը
Իգոր Բեդերովը ծնողներին խորհուրդ է տալիս կիրառել համալիր մոտեցում.
- Միացնել երկփուլանի վավերացումը և սահմանել ամպային գաղտնաբառ (լրացուցիչ գաղտնաբառ, որը չի գալիս SMS-ով): Նույնիսկ եթե խարդախները տիրանան SIM քարտին կամ հաստատման կոդին, առանց այս գաղտնաբառի նրանք չեն կարողանա մուտք գործել:
- Կարգավորել ծնողական վերահսկողություն երեխայի սարքի վրա (Kaspersky Safe Kids, Find My Kids և նմանատիպ այլ հավելվածներ): Դա թույլ կտա հետևել հավելվածների տեղադրմանը և մեսենջերներում ակտիվությանը:
- Կանոնավոր կերպով ստուգել սարքերը. Ամիսը մեկ անգամ երեխայի հետ միասին վերանայել Telegram-ի «Սարքեր» բաժինը և դադարեցնել բոլոր կասկածելի սեսիաները:
- Զրուցել երեխայի հետ. Բացատրել, թե ինչ տեսք ունեն խարդախության սխեմաները («տուր հաշիվդ վարձով 300 ռուբլով», «հեշտ վաստակ») և խնդրել անմիջապես ցույց տալ նման հաղորդագրությունները:
- Ներդնել ընտանեկան կոդային բառ. Եթե նույնիսկ ծանոթի համարից գումարի խնդրանք է գալիս, երեխան պետք է զանգահարի և հարցնի կոդային բառը:
«Կիբերհանցագործության դեմ պատերազմում լավագույն պաշտպանությունը հարձակումն է ծուլության և դյուրահավատության վրա», — ընդգծել է փորձագետը:
Կարճ ասած
Եթե երեխայի ընկերները բողոքում են սպամից և նրա անունից եկող տարօրինակ հաղորդագրություններից, եթե հաշվից անընդհատ «դուրս է գցում», գալիս են անհայտ հաստատման կոդեր, հայտնվում են սեսիաներ այլ քաղաքներից կամ փոխվում է պրոֆիլի նկարը, մեծ է հավանականությունը, որ հաշիվը կոտրված է: Ծնողները կարող են պաշտպանել երեխային՝ միացնելով երկփուլանի վավերացումը ամպային գաղտնաբառով, կարգավորելով ծնողական վերահսկողություն և կանոնավոր կերպով ստուգելով Telegram-ի ակտիվ սարքերը: Կարևորը բաց զրույցն է և երեխաներին խարդախության սխեմաները ճանաչել սովորեցնելը:
