Արդարադատության նախարարությունը Իրավական ակտերի նախագծերի միասնական հարթակումհանրային քննարկման է ներկայացրել «Դատական եւ իրավական բարեփոխումների 2019-2023 թվականների ռազմավարությունը եւ դրանից բխող գործողությունների ծրագրերը հաստատելու մասին» ՀՀ կառավարության որոշման նախագիծը: Դատական եւ իրավական բարեփոխումների նախորդ՝ 2018-2023 թվականների ռազմավարության՝ 2017 թվականի դեկտեմբերի 4-19-ը հանրային քննարկման ներկայացված նախագիծը փորձաքննության ներկայացվելիս քննադատության էր արժանացել միջազգային փորձագետների կողմից: Մասնավորապես, «Աջակցություն Հայաստանում դատական բարեփոխումների իմպլեմենտացիային» Եվրոպայի խորհրդի ծրագրի շրջանակում իրականացված փորձաքննության արդյունքում որպես հիմնական թերություններ ընդգծվել են՝

• գործողությունների վերացական եւ խիստ ընդհանրական բնույթը, որոնք հաճախ նույնանում էին նպատակի հետ: Սա հնարավորություն չէր տալիս հստակ պատկերացում կազմել ակնկալվող գործողությունների բնույթի եւ դրանց արդյունքների մասին,
• նախագիծը յուրաքանչյուր նպատակի համար չէր նկարագրում statusque-ն, առկա խնդիրները, որոնց լուծմանն են ուղղված ծրագրվող գործողությունները: Սա որակվել է որպես շատ լուրջ թերություն, քանի որ առանց ելակետային դրության նկարագրության, ռազմավարությունն անկատար է հայեցակարգային մակարդակում,
• առկա չէին դատախազության եւ քննչական մարմինների բարեփոխմանն ուղղված ռազմավարական նպատակներ,
• դատավորներիվարձատրությանբարձրացումըչթիրախավորելը,
• Դատականօրենսգրքիբարեփոխումներչնախատեսելը, ինչիհետեւանքովլուծումներչէինստանագործողօրենսգրքումդատավորներիկարգապահականպատասխանատվության, դատականիշխանությանհանրայինհաշվետվողականության, դատավորիթեկնածուիհավակնորդիորակավորմանստուգմանհետկապվածխնդիրները:

Վերոնշյալ եւ մի շարք այլ խնդիրների լուծման եւ դատաիրավական բարեփոխումների՝ Կառավարության տեսլականի իրագործման նպատակով Արդարադատության նախարարությունը մշակել է որակապես նոր ռազմավարության եւ դրանից բխող գործողությունների ծրագրերի նախագիծ: Քննարկման ներկայացվող ռազմավարությանհիմանվրակազմվելենգործողությունների երեքծրագրեր՝կարճաժամկետ (2019 թվականի 2-րդկիսամյակիցմինչեւ 2020 թվական), երկարաժամկետ (2021 թվականիցմինչեւ 2023 թվականը) եւէլեկտրոնային արդարադատության հարթակի ստեղծման եւ տվյալների էլեկտրոնային բազաների մատչելիության ապահովման առանձին գործողությունների ծրագիր (2019 թվականի 2-րդկիսամյակիցմինչեւ 2023 թվական): Փաստաթղթով ամրագրված ռազմավարական նպատակներն են՝

1. ԷԼԵԿՏՐՈՆԱՅԻՆ ԱՐԴԱՐԱԴԱՏՈՒԹՅԱՆ ՀԱՐԹԱԿԻ ՍՏԵՂԾՈՒՄ, ՏՎՅԱԼՆԵՐԻ ԷԼԵԿՏՐՈՆԱՅԻՆ ԲԱԶԱՆԵՐԻ ՄԱՏՉԵԼԻՈՒԹՅԱՆ ԱՊԱՀՈՎՈՒՄ ԵՎ ԱՐԴԻԱԿԱՆԱՑՈՒՄ

Այս նպատակի շրջանակում նախատեսվում է՝ էլեկտրոնային արդարադատության համակարգի ներդնում, ՀՀ հրապարակային ծանուցումների պաշտոնական ինտերնետային կայքի արդիականացում, Իրավաբանական անձանց էլեկտրոնային գրանցման e-register համակարգի արդիականացում, թվային արխիվների ստեղծում, Նոտարի կողմից էլեկտրոնայինհաղորդակցությանմիջոցներով գործարք վավերացնելու եւ փաստաթղթերի փոխանակման (փոխանցման) պայմանների ապահովում, Էլեկտրոնային եղանակով նոտարի կողմից էլեկտրոնային թվային ստորագրությամբ կնքված պայմանագրերի վավերացման համար պայմանների ապահովում Էլեկտրոնային սնանկության համակարգի ներդնում:

2. ԱՆՑՈՒՄԱՅԻՆ ԱՐԴԱՐԱԴԱՏՈՒԹՅԱՆ ԳՈՐԾԻՔԱԿԱԶՄԻ ԿԻՐԱՌՄԱՆ ՄԻՋՈՑՈՎ ԻՐԱՎՈՒՆՔԻ ԳԵՐԱԿԱՅՈՒԹՅԱՆ ԱՄՐԱՊՆԴՈՒՄ

Անցումային արդարադատության գործիքակազմի կիրառման ղեկավար սկզբունքը լինելու է համապատասխանությունը ՀՀ Սահմանադրությանը, ՀՀ ստանձնած միջազգային պարտավորություններին եւ օրենքներին: Հայաստանի Հանրապետությունում անցումային արդարադատության գործիքակազմը իրագործվելու է հետեւյալ շրջանակում՝

• հավաքել մարդու իրավունքների զանգվածային, պարբերական խախտումների (այսուհետ նաեւ՝ Խախտումներ) վերաբերյալ փաստեր առնվազն հետեւյալ ոլորտներում՝ ա) 1991 թվականի սեպտեմբերից ի վեր տեղի ունեցած բոլոր ընտրական գործընթացներ, բ) 1991 թվականի սեպտեմբերից ի վեր հետընտրական գործընթացում տեղի ունեցած քաղաքական հետապնդումներ, գ) Հայաստանում պետության կամ հասարակության կարիքների համար գույքի հարկադիր օտարումներ, դ) սեփականազրկումների այլ դրսեւորումներ, ե) ոչմարտականպայմաններումզոհվածզինվածառայողներ,
• դիտարկել խախտված իրավունքների վերականգնման հնարավորությունը,
• հանցագործությունների վերաբերյալ նոր տեղեկությունների ի հայտ գալու դեպքում այդ տեղեկությունների տրամադրում իրավապահ մարմիններին,
• ինստիտուցիոնալ բարեփոխումների, այդ թվում՝ մշտադիտարկման այնպիսի համակարգերի ներդրում, որոնց կիրառումը թույլ կտա վեր հանել հնարավոր խախտումները եւ կբացառի անցյալի սխալների կրկնությունը,
• ստացված տեղեկությունների ամփոփում զեկույցի մեջ, դրա հրապարակում եւ գնահատական անցյալին:

1991-2018 թվականների ընթացքում Հայաստանում տեղի ունեցած Խախտումների դեպքերի ուսումնասիրության եւ դրանց վերաբերյալ տեղեկությունների հավաքման համար 2020 թվականի առաջին եռամսյակի ընթացքումկձեւավորվիՓաստահավաք հանձնաժողով, որը կլինի արտադատական, անկախ մարմին եւ որում ներկայացված կլինեն հասարակության մեջ հեղինակություն վայելող անձինք՝ ապահովելով հասարակության տարբեր սոցիալական խմբերի ներկայացվածությունը: Հանձնաժողովը կազմավորվելու է օրենքով, որով սահմանվելու են դրա կազմավորման կարգը, նպատակները, գործունեության ուղղությունները, լիազորությունները, զեկույցի կազմման առանձնահատկությունները եւ այլ հարցեր: Հանձնաժողովի գործունեության վերջնարդյունքըզեկույցի հրապարակումնէ, որտեղ արտացոլված կլինեն փաստահավաք գործունեության ընթացքում հավաքված տեղեկությունները։ Հավաքված տեղեկությունների հիման վրա Հանձնաժողովը զեկույցում Ազգային ժողովին եւ Կառավարությանը կներկայացնի խորհրդատվական եզրակացություն՝ այդ իրավախախտումներից տուժած անձանց իրավունքների վերականգնման հնարավորության, ձեւերի, չափերի եւ դրա անհրաժեշտության, ինչպես նաեւ ինստիտուցիոնալ բարեփոխումների անհրաժեշտության եւ ուղղությունների վերաբերյալ:

3. ՍԱՀՄԱՆԱԴՐԱԿԱՆ ԲԱՐԵՓՈԽՈՒՄՆԵՐԻ ԱՆՑԿԱՑՈՒՄ

Սահմանադրականբարեփոխումներիանցկացմանհիմնականնպատակըբոլորտեսակիսուբյեկտիվգործոններիցզերծ, ժողովրդիկողմիցառանցորեւէուղղորդման, իրազատկամահայտնությանարդյունքումընդունվածՍահմանադրությունունենալն է: 2020 թվականի առաջին եռամսյակում նախատեսվում է ստեղծել սահմանադրական բարեփոխումների հանձնաժողով, որը կքննարկի սահմանադրական բարեփոխումներ իրականացնելու հարցը եւ կներկայացնի սահմանադրական փոփոխությունների նախագիծ: Սահմանադրական բարեփոխումների հանձնաժողովը, ի թիվս այլնի, պետք է քննարկի մի շարք հայեցակարգային հարցեր, որոնցից են Սահմանադրության ուղղակի գործողությունը, միջազգային պայմանագրերի տեղը ՀՀ իրավական համակարգում, վերպետական կառույցներին անդամակցելիս տվյալ վերպետական կառույցի ընդունած նորմատիվ իրավական ակտերի կիրառելիության առանձնահատկությունները, Սահմանադրությամբ նախատեսված մարմիններին տրված լիազորությունների շրջանակը, Ազգային ժողովի պատգամավորների ընտրության եւ խորհրդարանական մեծամասնության ձեւավորման կարգը, ինչպես նաեւ պատգամավորների թիվը, Սահմանադրությամբ նախատեսված Կառավարությանը, Վարչապետին եւ նախարարություններին ենթակա այլ մարմինների կազմավորման եւ լիազորությունների հետ կապված հարցերը, Սահմանադրությամբ նախատեսված մարմինների միջեւ լիազորությունների տարանջատումը եւհավասարակշռումը, Բարձրագույն դատական խորհրդի ձեւավորման կարգը, դերը եւ լիազորությունները եւ այլն:

4. ԸՆՏՐԱԿԱՆ ՕՐԵՆՍԴՐՈՒԹՅԱՆ ԲԱՐԵՓՈԽՈՒՄ

Որպես իրապես ազատ եւ արդար գնահատված՝ ՀՀ Ազգային ժողովի 2018 թվականի դեկտեմբերի 9-ի արտահերթ ընտրություններից հետո անհրաժեշտ է ընտրական օրենսդրության մեջ նախատեսել այնպիսի կառուցակարգեր, որոնք վերոնշյալ ընտրությամբ ամրագրված ձեռքբերումները, այն է ՝ հանրության շրջանում ընտրությունների նկատմամբ վստահությունը, ընտրվող իշխանությունների լեգիտիմությունը, ինչպես նաեւ հասարակության ընկալումներում ընտրական գործընթացի արդարացիության նկատմամբ վստահությունը կդնեն օրենսդրական հենքի վրա: Եվ դրա արդյունքում նմանատիպ ընտրությունները կդառնան ոչ թե բացառություն, այլ կանոն:

5. ԴԱՏԱԿԱՆ ԻՇԽԱՆՈՒԹՅԱՆ ԱՆԿԱԽՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ԱՆԱՉԱՌՈՒԹՅԱՆ ԱՊԱՀՈՎՈՒՄ

Նախատեսվում է՝ դատավորների թեկնածուների հավակնորդների որակավորման ստուգման կառուցակարգի բարելավում, դատավորներին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու՝ միջազգայինչափանիշներինհամապատասխան հիմքերի եւ ընթացակարգերի ներդրում, հանրությանմոտդատականիշխանությանդերիընկալմանեւդրանկատմամբվստահությանբարձրացում, դատավորների եւ նրանց աշխատակազմի վարձատրության բարձրացում:

6. ԴԱՏԱԿԱՆ ԻՇԽԱՆՈՒԹՅԱՆ ՀԱՆՐԱՅԻՆ ՀԱՇՎԵՏՎՈՂԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ԿԱՌՈՒՑԱԿԱՐԳԵՐԻ ԲԱՐԵԼԱՎՈՒՄ

Նախատեսվում է՝ դատական համակարգի գործունեության վերաբերյալ հաշվետվությունների եւ վիճակագրության հրապարակում, բարձրագույն դատական խորհրդի որոշումների ընդունման գործընթացի թափանցիկության եւպատճառաբանվածության ապահովում, դատական գործերի էլեկտրոնային մակագրության եւ բաշխման կարգի կատարելագործեում, Կարգապահական հանձնաժողովի կազմավորման կարգի բարելավում, դատավորների գույքի, եկամուտների, շահերի, ծախսերի ամբողջական հայտարարագրում:

7. ԿՈՌՈՒՊՑԻԱՅԻՑ ԵՎ ՀՈՎԱՆԱՎՈՐՉՈՒԹՅՈՒՆԻՑ ԶԵՐԾ ԴԱՏԱԿԱՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳ

Նախատեսվում է՝ դատավորներին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու հիմքերի համապատասխանեցում կոռուպցիայի հաղթահարման նպատակին, դատավորներին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու ընթացակարգի կատարելագործում, կարողություններիզարգացումեւիրազեկվածությանբարձրացում:

8. ԴԱՏԱՐԱՆՆԵՐԻ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅԱՆ ԱՐԴՅՈՒՆԱՎԵՏՈՒԹՅԱՆ ԲԱՐՁՐԱՑՈՒՄ

Նախատեսվում է՝ դատարաններիծանրաբեռնվածությաննվազեցումեւդատականքննությանողջամիտժամկետիապահովում, հակակոռուպցիոն դատարանի ստեղծում, դատավորների կարողություններիշարունակական զարգացում,դատարանների շենքայինպայմանների բարելավումեւտեխնիկականաջակցության տրամադրում:

9. ՊԵՏԱԿԱՆ ԵՎ ՏԵՂԱԿԱՆ ԻՆՔՆԱԿԱՌԱՎԱՐՄԱՆ ՄԱՐՄԻՆՆԵՐԻ ԿՈՂՄԻՑ ՄԱՏՈՒՑՎՈՂ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՄԻԱՍՆԱԿԱՆ ՀԱՐԹԱԿԻ ՍՏԵՂԾՈՒՄ

Նախատեսվում է՝«Մեկ պատուհանի» սկզբունքով գործող միասնական գրասենյակի ստեղծում, փորձագիտական ծառայություններ մատուցող պետական մարմիններում ընդգրկված ստորաբաժանումների միավորում:

10. ԻՐԱՎԱՊԱՀ ՀԱՄԱԿԱՐԳԻ ԲԱՐԵՓՈԽՈՒՄ

Նախատեսվում է՝ դատախազության համակարգի բարեփոխում, այդ թվում՝ դատախազների ընտրության մրցույթի թափանցիկության ապահովում, դատախազներին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու կառուցակարգի բարելավում, դատախազների կարողությունների զարգացում, քննչական մարմինների համակարգի բարեփոխում, այդ թվում՝ կառուցվածքային փոփոխություններ, քննիչներին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու կառուցակարգի բարելավում, քննիչների կարողությունների զարգացում:

11. ՔՐԵԱԿԱՆ ԵՎ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ ՕՐԵՆՍԴՐՈՒԹՅԱՆ ԲԱՐԵՓՈԽՈՒՄ

Նախատեսվում է՝ այլընտրանքայինպատիժների համակարգի ներդնում, իրավաբանական անձանց քրեական պատասխանատվության ներդնում, այլընտրանքային խափանման միջոցների ներդնում, պարզեցվածնախաքննությաններդնում, համաձայնեցմանեւ համագործակցության վարույթներ, բանկային գաղտնիք կազմող տեղեկությունների ստացման հետ կապված փոփոխություն, անչափահասներիմասնակցությամբվարույթներիկատարելագործում, քրեական գործերով իրավական փոխօգնության արդյունավետ կարգավորման նախատեսում:

12. ՔԱՂԱՔԱՑԻԱԿԱՆ ԵՎ ՔԱՂԱՔԱՑԻԱԿԱՆ ԴԱՏԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ ՕՐԵՆՍԴՐՈՒԹՅԱՆ ԲԱՐԵՓՈԽՈՒՄ

Նախատեսվում է՝ , քաղաքացիականդատավարությունումհայցադիմումըվերադարձնելուինստիտուտիվերանայում, քաղաքացիականդատավարությունումպարտադիրհաշտարարությանդեպքերիսահմանում, քաղաքացիականդատավարությանիրավակիրառպրակտիկայումծագածխնդիրներիգույքագրմանարդյունքներովարձանագրվածխնդիրներիլուծում Էլեկտրոնայինեղանակովծանուցումներիիրականացմանանհրաժեշտգործիքակազմիներդնում, դատավարականփաստաթղթերըէլեկտրոնայինեղանակովներկայացնելուանհրաժեշտկառուցակարգերիներդրում:

13. ՎԱՐՉԱԿԱՆԱՐԴԱՐԱԴԱՏՈՒԹՅԱՆԵՎՎԱՐՉԱԿԱՆՎԱՐՈՒՅԹԻԱՐԴՅՈՒՆԱՎԵՏՈՒԹՅԱՆԲԱՐՁՐԱՑՈՒՄ
14. ախատեսվումէ՝Վճռաբեկդատարանիվարչականպալատիստեղծում, քրեակատարողական հիմնարկի վարչակազմի որոշումների, գործողությունների եւ անգործության վիճարկման վարույթի ենթակայության հստակեցում, վարչական դատավարությունում ծանուցման ընթացակարգերի բարելավում, վարչականդատավարությունումբողոքարկմանսահմանափակումներիամրագրում, վարչականդատավարությանհատուկվարույթներիարդյունավետությանբարձրացումը, վարչականվարույթիարդյունավետությանբարձրացում, վարչականիրավախախտումներիվերաբերյալօրենսդրությանկատարելագործումեւայլն:

14. ՍՆԱՆԿՈՒԹՅԱՆՈԼՈՐՏԻԲԱՐԵՓՈԽՈՒՄՆԵՐ

Նախատեսվումէ՝վարչականիրավախախտումներիվերաբերյալօրենսդրությանկատարելագործում, սնանկության կառավարիչների նշանակման եւ փոխարինման կարգի վերանայում, սնանկությանկառավարչիների մասնագիտական պատրաստվածության բարձրացում, կարողությունների զարգացում, սնանկության կառավարիչների կարգապահական պատասխանատվության ինստիտուտի վերանայում, պարտապանի գույքի գույքագրման, գնահատման եւ աճուրդի գործընթացի հստակեցում:

15. ՎԵՃԵՐԻԼՈՒԾՄԱՆԱՅԼԸՆՏՐԱՆՔԱՅԻՆԵՂԱՆԱԿՆԵՐԻԶԱՐԳԱՑՈՒՄ
16. ախատեսվումէ՝արբիտրաժային օրենսդրության կատարելագործում, արբիտրաժային կենտրոնների ստեղծման հնարավորությունների ապահովում, վեճերի լուծման այլընտրանքային այլ միջոցների զարգացում, այդթվում՝(առցանցհաշտարարությունհամապատասխան իրավական կրթություն եւ հանրային իրազեկվածության բարձրացում:

16. ՆՈՏԱՐԱԿԱՆՀԱՄԱԿԱՐԳԻԱՐԴՅՈՒՆԱՎԵՏՈՒԹՅԱՆԲԱՐՁՐԱՑՈՒՄ
17. ախատեսվումէ՝կատարողական մակագրության ինստիտուտի կիրառման անհրա­ժեշտ ընթացակարգերի ներդնումը, նոտարին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու եւ նրա լիազորությունները դադարեցնելու ընթացակարգերի վերանայումը, նոտարական գործողությունների արդյունավետության բարձրացում:

17. ՓԱՍՏԱԲԱՆԱԿԱՆՀԱՄԱԿԱՐԳԻԱՐԴՅՈՒՆԱՎԵՏՈՒԹՅԱՆԲԱՐՁՐԱՑՈՒՄ
18. ախատեսվումէ՝անվճար իրավաբանական օգնության տրամադրման այլընտրանքային կառուցակարգերի զարգացում, հանրային պաշտպանների գործունեության արդյունավետության բարձրացում, փաստաբանական դպրոցի գործունեության զարգացում, փաստաբանի վարքագծի եւբարեվարքության կանոնների կատարելագործում, փաստաբաններիպալատիներքինկառուցակարգերիզարգացում:

18. ՀԱՐԿԱԴԻՐԿԱՏԱՐՄԱՆՀԱՄԱԿԱՐԳԻԲԱՐԵՓՈԽՈՒՄՆԵՐ

Նախատեսվում է՝կատարողական վարույթների կասեցման հիմքերի եւ կարգի վերանայում, կատարողական վարույթում էլեկտրոնային գործիքակազմի կիրառման եղանակների ընդլայնում, կատարողական վարույթի ժամկետների կրճատում:Արդարադատության նախարարությունն ակնկալում է շահագրգիռ բոլոր կողմերի ակտիվ մասնակցությունը՝ հանրային քննարկման ներկայացված նախագծի վերաբերյալ կարծիքներ եւ առաջարկներ ներկայացնելու հարցում: Արդարադատության նախարարությունն ակնկալում է շահագրգիռ բոլոր կողմերի ակտիվ մասնակցությունը՝ հանրային քննարկման ներկայացված նախագծի վերաբերյալ կարծիքներ եւ առաջարկներ ներկայացնելու հարցում: