Ֆոն դեր Լայենը Հարավային Կովկաս իր շրջայցը սկսել է Բաքվում, քանի որ ԵՄ-ն ուժեղացնում է համագործակցությունը տարածաշրջանային կայունության, էներգետիկայի և կապակցվածության հարցերում, գրում է Euronews-ը։
Եվրահանձնաժողովի նախագահ Ուրսուլա ֆոն դեր Լայենը երեքշաբթի Բաքվում հանդիպել է Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի հետ՝ մեկնարկ տալով իր երկօրյա այցին Հարավային Կովկասի երկրներ, որը ընդգծում է Եվրոպական միության աճող ռազմավարական հետաքրքրությունը տարածաշրջանի նկատմամբ՝ էներգետիկ անվտանգությունն, տրանսպորտային կապերը և տարածաշրջանային կայունությունը ամրապնդելու ձգտման ֆոնին։
Բաքուն դարձել է ֆոն դեր Լայենի տարածաշրջանային շրջագայության առաջին կանգառը՝ մինչև նրա այցը Հայաստան։ Եվրոպական հանձնաժողովը այցը բնութագրել է որպես ամբողջ Հարավային Կովկասում գործընկերների հետ կայուն բարձր մակարդակի ներգրավվածության մաս։
Բանակցություններից հետո կայացած համատեղ մամուլի ասուլիսում առաջնորդները կենտրոնացել են Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության գործընթացի, տրանսպորտային կապակցվածության, էներգետիկ համագործակցության և ԵՄ-ի ու Ադրբեջանի միջև ավելի լայն ռազմավարական գործընկերության վրա։
Ֆոն դեր Լայենը Ադրբեջանին կոչել է ԵՄ-ի առանցքային գործընկեր՝ ընդգծելով նրա դերը Եվրոպայի էներգետիկ անվտանգության ապահովման գործում՝ աշխարհաքաղաքական անկայունության ֆոնին։
«Վերջին տարիներին Ադրբեջանն ապացուցել է, որ Եվրոպական Միության հուսալի և վստահելի էներգետիկ գործընկեր է։ Մենք չենք մոռացել, որ այն պահին, երբ Ռուսաստանը էներգետիկան օգտագործում էր որպես զենք Եվրոպայի դեմ, Ադրբեջանը առաջ եկավ։ Հարավային գազային միջանցքն իսկապես ամրապնդեց Եվրոպայի էներգետիկ անվտանգությունը և դարձավ հաջողության բացառիկ պատմություն», — հայտարարել է նա չորեքշաբթի Բաքվում։
ԵՄ գործադիր մարմնի ղեկավարը նաև ողջունել է Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության գործընթացում գրանցված առաջընթացը՝ նշելով, որ համաձայնագիրը կարող է ճանապարհ հարթել ավելի լայն տարածաշրջանային համագործակցության համար։
«Ցանկանում եմ շնորհավորել ձեզ Հայաստանի հետ պատմական խաղաղության համաձայնագրի նախաձեռման կապակցությամբ։ Դուք անձնական առաջնորդություն եք դրսևորել տարածաշրջանում խաղաղությունն ու համագործակցությունը առաջ մղելու գործում։ Միասին մենք իսկապես կարող ենք թղթի վրա եղած խաղաղությունը վերածել գործնական խաղաղության», — ասել է ֆոն դեր Լայենը։
Եվրահանձնաժողովի նախագահը հայտարարել է, որ Բրյուսելը կառաջարկի գործարկել ԵՄ-Ադրբեջան կապակցվածության գործընկերությունը, որը կներառի տրանսպորտը, էներգետիկան և թվային ենթակառուցվածքը։ Նա նաև հայտնել է, որ ԵՄ Global Gateway նախաձեռնությունը մինչև 200 մլն եվրոյի դրամաշնորհներ կտրամադրի Հարավային Կովկասի երկրներում նախագծերի համար՝ մինչև 2 մլրդ եվրոյի պետական և մասնավոր ներդրումներ մոբիլիզացնելու հնարավորությամբ։
Ֆոն դեր Լայենը նաև հայտարարել է 20 մլն եվրոյի ծրագրի մասին՝ խաղաղաշինական նախաձեռնություններին աջակցելու համար, ներառյալ ականազերծումը, առողջապահությունը, գյուղական շրջանների զարգացումը և փոքր ու միջին բիզնեսի աջակցությունը։
Հարաբերությունների աննախադեպ «ակտիվ փուլ»
Ալիևը հայտարարել է, որ Եվրոպական հանձնաժողովի հետ հարաբերությունները մտել են փոխգործակցության աննախադեպ փուլ՝ մատնանշելով վերջին տարվա ընթացքում Բրյուսելի և Բաքվի միջև բարձր մակարդակի մի շարք այցեր։
«Այժմ մենք ունենք հարաբերությունների շատ ակտիվ փուլ Եվրոպական հանձնաժողովի և Ադրբեջանի միջև։ Սա աննախադեպ դինամիկա է, որն արտացոլում է բոլոր կողմերի ընդհանուր ձգտումը՝ ընդլայնելու համագործակցությունն ու ամրապնդելու գործընկերությունը», — ասել է նա։
Ադրբեջանի նախագահը նաև ընդգծել է երկրի աճող դերը Եվրոպայի էներգետիկ հավասարակշռության մեջ՝ նշելով, որ ԵՄ երկրներ արտահանումը զգալիորեն աճել է 2022 թվականին էներգետիկ համաձայնագրի ստորագրումից հետո։
«Այսօր մեր գազի արտահանման կեսը բաժին է ընկնում Եվրոպական միության երկրներին», — ասել է Ալիևը՝ հավելելով, որ Հարավային գազային միջանցքը դարձել է «Ադրբեջանից Եվրոպա բնական գազի տեղափոխման գլխավոր զարկերակը»։
Էներգետիկայից բացի, երկու կողմերն էլ տրանսպորտային կապակցվածությունը նշել են որպես ապագա համագործակցության առանցքային տարր։
Ֆոն դեր Լայենը Հարավային Կովկասը նկարագրել է որպես ռազմավարական խաչմերուկ Եվրոպայի, Կասպյան տարածաշրջանի և Կենտրոնական Ասիայի միջև, իսկ Ալիևը նշել է Ադրբեջանի դերը արևելք-արևմուտք և հյուսիս-հարավ տրանսպորտային միջանցքների զարգացման ու բեռնափոխադրումների ծավալների աճի գործում։
Այցը տեղի է ունենում այն ֆոնին, երբ Բրյուսելը ջանքեր է գործադրում էներգամատակարարումների դիվերսիֆիկացման և այլընտրանքային առևտրային երթուղիների զարգացման ուղղությամբ՝ Ռուսաստանի՝ Ուկրաինա լայնածավալ ներխուժումից հետո։
2022 թվականից՝ Ադրբեջանի հետ ռազմավարական էներգետիկ գործընկերության ստորագրումից հետո, համագործակցությունը ընդլայնվել է բնական գազի սահմաններից դուրս և ներառում է վերականգնվող էներգետիկան, թվային ենթակառուցվածքը և Անդրկասպյան միջազգային տրանսպորտային երթուղու զարգացումը, որը հայտնի է որպես Միջին միջանցք։
Ֆոն դեր Լայենի այցը Բաքու համընկնում է տարածաշրջանում ԵՄ դիվանագիտության ավելի լայն շաբաթվա հետ։
Նույն օրը ԵՄ արտաքին քաղաքականության ղեկավար Կայա Կալասը, ընդլայնման հարցերով հանձնակատար Մարտա Կոսը և ներքին գործերի ու միգրացիայի հարցերով հանձնակատար Մագնուս Բրունները Անկարայում բանակցություններ են վարել Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի և արտգործնախարար Հաքան Ֆիդանի հետ՝ կենտրոնանալով տարածաշրջանային անվտանգության, միգրացիայի, առևտրի և կապակցվածության վրա։
Զուգահեռ այցերն արտացոլում են Հարավային Կովկասի և Թուրքիայի հետ կապերի ամրապնդման ԵՄ-ի ավելի լայն ռազմավարությունը՝ էներգետիկայի, տրանսպորտի, տնտեսական կայունության և տարածաշրջանային կայունության ոլորտներում համագործակցությունը խորացնելու ձգտման ֆոնին։
Ֆոն դեր Լայենը կշարունակի իր տարածաշրջանային շրջագայությունը Հայաստանում, որտեղ քննարկումները, ինչպես սպասվում է, կկենտրոնանան խաղաղության, կապակցվածության և Հարավային Կովկասում ԵՄ-ի հետագա ներգրավվածության վրա։
