Վլադիմիր Պուտինի «չմտածված բլիցքրիգը» Ուկրաինայում ձախողվել է՝ առաջին հերթին ուկրաինացի զինվորների եւ քաղաքացիական անձանց խիզախության շնորհիվ։ Վճռորոշ դեր են խաղացել նաեւ Անգլիայի եւ ԱՄՆ-ի կողմից մատակարարվող հակատանկային զենքերը։ Բայց հենց թուրքական արտադրության ուկրաինական «Բայրաքթար TB2» անօդաչու թռչող սարքերն են պատերազմի ամենաանսպասելի արդյունավետ զենքերը։ Անսպասելի է ոչ միայն մարտի դաշտում դրանց մահացու ուժի պատճառով, այլ նաեւ այն պատճառով, որ TB2-ի գյուտարարի եւ արտադրողի աները Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանն է՝ միակ եվրոպական առաջնորդը, որը ժամանակին իրեն անվանել է Վլադիմիր Պուտինի ընկեր: Այս մասին գրում է The Spectator հրատարակությունը։

«Էրդողանը, որը կանգնած է թե՛ Արեւելքում, թե՛ Արեւմուտքում, դարձել է իշխանության համար պատերազմի առանցքային միջնորդ, եւ թե՛ Մոսկվան, թե՛ Վաշինգտոնը ակտիվորեն ձգտում են նրա հավատարմությանը: Այս շաբաթ ՆԱՏՕ-ի գագաթաժողովում ԱՄՆ-ը կփորձի համոզել Թուրքիայի ղեկավարին Ուկրաինային տրամադրել ռուսական արտադրության Ս-400 հակաօդային պաշտպանության համակարգեր, որոնք 2017 թ․ գնվել են Պուտինից։ Դրա դիմաց Թուրքիան կստանա ամերիկյան Patriot հրթիռներ եւ կվերադառնա ամերիկյան F-35 կործանիչների ծրագրին, որից նրան հանել են որպես պատիժ Ս-400-ի գործարքի համար։ Թեեւ սա, ամենայն հավանականությամբ, շատ հեռու քայլ կլինի թուրքերի համար, այդ գաղափարն արդեն Անկարայում քննարկել է ԱՄՆ պետքարտուղարի տեղակալ Ուենդի Շերմանը: Էրդողանի եւ ՆԱՏՕ-ում նրա դաշնակիցների միջեւ տարիներ շարունակ հակամարտությունից հետո՝ սկսած Թուրքիայի ռազմական կապերից Ռուսաստանի հետ մինչեւ փախստականների ճգնաժամը եւ Սիրիան, Վաշինգտոնի համար այժմ ծայրահեղ անհրաժեշտ է վերամիավորել ՆԱՏՕ-ի ընտանիքը Ռուսաստանի դեմ:

Մինչ այժմ Էրդողանը սահմանափակել է իր ռազմավարական խաղադրույքները։ Անկարան չի միացել Պուտինի դեմ Վաշինգտոնի եւ Բրյուսելի գլխավորած տնտեսական պատժամիջոցներին, իսկ Թուրքիայի օդային տարածքը բաց է մնում ռուսական ինքնաթիռների համար։ Միեւնույն ժամանակ, Էրդողանը վկայակոչում է 1936թ․ Մոնտրյոյի կոնվենցիան, որը թույլ է տալիս Թուրքիային «պատերազմի ժամանակ» փակել Բոսֆորի եւ Դարդանելի նեղուցները ռուսական ռազմանավերի համար, ինչը մեղմացրել է ՆԱՏՕ-ի մտահոգությունն այն մասին, թե իրականում որտեղ է Թուրքիայի հավատարմությունը: Թուրքիայի արտգործնախարար Մեւլութ Չավուշօղլուն հակամարտությունն անվանել է «պատերազմ», ինչը հակասում է ռուսական վարկածին, իսկ ինքը՝ Էրդողանը, ռուսական ներխուժումն անվանել է «անընդունելի»։

«Այնուամենայնիվ, ճգնաժամի ընթացքում Էրդողանը պարբերաբար զրուցում է Պուտինի, Ուկրաինայի նախագահ Վլադիմիր Զելենսկու եւ Բելառուսի նախագահ Ալեքսանդր Լուկաշենկոյի հետ։ Էրդողանի խոսնակ Իբրահիմ Քալընը խոսել է Ռուսաստանի հետ «վստահության ցանցի» մասին, որը «պետք է բացարձակապես բաց լինի դիվանագիտության հաջողության համար»։ Չնայած նեղուցի փակմանը, Քալընը նշել է, որ Թուրքիան մնում է Մոսկվայի միակ վստահելի գործընկերը Արեւմուտքի հետ բանակցություններում, քանի որ Պուտինը «այրել է կամուրջները» բոլոր հնարավոր զրուցակիցների հետ։ Եվ նա իրավացի է: Քանի որ Արեւմուտքը ամուր կանգնած է Զելենսկու թիկունքում եւ Չինաստանը զգուշավոր դիվանագիտական աջակցություն է ցուցաբերում Պուտինին, Էրդողանից բացի ոչ ոք չի մնացել որպես լուրջ միջնորդ: Արդյունքում, Անթալիան՝ Թուրքիայի հարավում գտնվող հանգստավայրը, դարձել է Ռուսաստանի արտգործնախարար Սերգեյ Լավրովի, նրա ուկրաինացի գործընկեր Դմիտրի Կուլեբայի եւ Թուրքիայի նախարար Չավուշօղլուի առանցքային բանակցությունների վայր։

«Չնայած բոլոր ռազմավարական քամիներին, որոնք Եվրոպայի արեւելյան թեւի երկու ավտոկարտներին միմյանց են մղում, Էրդողանն այսօր լուսանցքում է մնացել, քանի որ Պուտինը չի կարողացել նրան իսկական դաշնակից դարձնել: Առաջին կարեւոր ազդանշանը 2014թ․ Պուտինի կողմից Ղրիմի բռնակցումն էր, որտեղ բնակվում է զգալի ղրիմաթաթար բնակչություն, որի հանդեպ Էրդողանը սեփականատիրական էթնոազգայնական հետաքրքրություն ունի: Էրդողանը խստորեն դատապարտել է «ներխուժումը» եւ Պուտինին մեղադրել թաթարների իրավունքները ոտնահարելու մեջ։ Հետո եկավ Սիրիան, որտեղ Կրեմլը ռազմավարական նշանակություն ունեցող ռազմական ինքնաթիռներ ուղարկեց 2015թ.։ Պուտինը ուրախ էր օգնել Բաշար ալ-Ասադի ուժերին ԱՄՆ-ի կողմից աջակցվող քրդական ուժերի՝ թուրքական պետության հավերժական թշնամիների դեմ պայքարում: Բայց հետո ռուսական ինքնաթիռները ռմբակոծեցին Անկարայի հետ դաշնակից սիրիական թուրքմենական ուժերին, իսկ 2020թ․ փետրվարին հարավային Իդլիբի Բալյուն գյուղի մոտ հարվածեցին թուրք զինվորների շարասյունին: Մեկ տարի անց ռուսական ինքնաթիռները ռմբակոծեցին Աֆրինի շրջանում Թուրքիայի դաշնակից Ազգային բանակի խմբավորումների կողմից վերահսկվող տարածքները՝ Սոչիում Պուտինի եւ Էրդողանի միջեւ գագաթաժողովից անմիջապես առաջ:

Մինչ Մոսկվան եւ Անկարան մեղադրանքներ էին փոխանակում թաթարների իրավունքների եւ սիրիական ռմբակոծությունների վերաբերյալ, թուրք գործարարները կապեր էին հաստատում Ուկրաինայի հետ: Ամենաճակատագրական ձեւով Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի շրջանավարտ, 42-ամյա Սելջուկ Բայրաքթարը, որն ամուսնացած է Էրդողանի կրտսեր դստեր հետ, Կիեւի կառավարությանը վաճառեց իր ընկերության տասնյակ TB2 անօդաչու սարքեր: Պտուտակով անօդաչու թռչող սարքերը համեմատաբար էժան են (ունենալով 1 մլն դոլար արժեք՝ դրանք 40 անգամ ավելի էժան են, քան ամերիկյան Reaper-ը), օդում մնում են 24 ժամ եւ ցածր ու դանդաղ են թռչում՝ 70 հանգույցների արագությամբ, ինչը օպերատիվ առավելություն է: Հմուտ ուկրաինացի օպերատորներն իրենց կործանարար «Բայրաքթարներն» օգտագործել են ռուսական զրահատեխնիկայի դեմ։

Էրդողանն ունի Արեւմուտքի կարիքն այնքան շատ, որքան Ռուսաստանինը։ Տասնամյակներ շարունակ նա փորձել է Թուրքիան էներգետիկ կենտրոնի վերածել Մերձավոր Արեւելքի, Կենտրոնական Ասիայի, Ռուսաստանի եւ Հարավային Եվրոպայի միջեւ: Բոլորովին վերջերս նա համոզում էր իսրայելցիներին նավթի իրենց հսկայական պաշարները Թուրքիայի հարավում նավթի պահուստներին կապող խողովակաշար կառուցել: Թուրքիան սկսել է անվտանգության հարցերում «շատ համագործակցել» Երուսաղեմի հետ, ասել են իսրայելցի պաշտոնյաները։ Վերջերս թուրքական հետախուզությունը խափանել էր իսրայելցի գործարար Յաիր Գելլերի դեմ իրանցիների մահափորձը եւ կասեցրել իրանական գաղտնի կազմակերպության գործունեությունը, որը Թուրքիայում իրանցի այլախոհներին «առեւանգելու» ծրագրեր ուներ»,- ընդգծում է թերթը։

Ի տարբերություն Պուտինի, որին հաջողվել է «արմատապես վանել իր գրեթե բոլոր հարեւաններին եւ նախկին խորհրդային դաշնակիցներին, բացառությամբ Բելառուսի եւ Սիրիայի», Էրդողանը պարզվեց, իր ընկերներին միմյանց դեմ հանելու խաղի վարպետ է, գրում է The Spectator-ը։